Świrski Jakub Aleksandrowicz h. Lis (ok. 1535 — 1585), marszałek hospodarski.
Był najstarszym synem kniazia Aleksandra (zm. po 4 X 1565) i Hanny Protasówny (Protasewiczówny, zm. ok. 1585), siostry bp. wileńskiego Waleriana Protasewicza (zob.). Miał braci: Jana (zm. po 1586) i Stanisława (ok. 1540 — 1621), kolejno podsędka i sędziego ziemskiego oszmiańskiego, oraz siostrę Urszulę, zamężną za Stanisławem Orzechowińskim (Orechowińskim), zapewne dworzaninem hospodarskim, już w r. 1567 osiadłym w pow. upickim. Oprócz h. Lis Ś. używał czteropolowej pieczęci z h. Hippocentaurus, nawiązując do legendy o wspólnym pochodzeniu z wymarłymi w linii męskiej książętami Holszańskimi.
Wg Jana Tęgowskiego Ś. był ulubieńcem wuja Protasewicza, który zatroszczył się o jego wykształcenie. W semestrze letnim 1557 wpisał się Ś. (z dopiskiem «Episcopi Vilnensis necessarius») na Uniw. Krak., wnosząc 6 gr opłaty immatrykulacyjnej. Po studiach podjął służbę u wuja, już w r. 1565 administrując jako namiestnik ihumeński (woj. mińskie) jedną z większych włości stanowiących uposażenie biskupów wileńskich. Jego służba wśród klienteli biskupa trwała z pewnością jeszcze jesienią 1567, gdyż na wyprawę radoszkowicką poczet (4 konnych i 2 pieszych) z dóbr spadkowych po ojcu wystawiła jego matka oświadczając, iż synowie zajęci byli służbą u magnatów. Na mocy testamentu Protasewicza z 26 III 1579 otrzymał Ś. konie z jego stajni, broń i inne militaria zgromadzone w dworach w Wilnie i Werkach, a wspólnie z braćmi 200 kop gr lit. Został również jednym z wykonawców testamentu.
Po rozdwojonej elekcji 1575 r. uczestniczył Ś. na przełomie maja i czerwca 1576 w zjeździe stanów W. Ks. Lit. w Mścibohowie. Został wówczas wybrany (razem z kuzynem Janem Świrskim, zob.) z woj. wileńskiego w skład poselstwa wyprawionego do stanów koronnych i Stefana Batorego jako elekta koronowanego bez udziału Litwinów, z warunkami uznania jego zwierzchności. Dn. 29 VI t.r. posłowie złożyli w Warszawie przysięgę obediencyjną, uznając władzę nowego króla, który powtórzył przed nimi przysięgę gwarantującą przestrzeganie praw i wolności szlacheckich, a w wystawionych dla Litwy trzech przywilejach, rozstrzygających część spornych spraw, uwzględnił propozycje posłów. W lutym 1579 uczestniczył Ś. w uroczystościach powitania w Wilnie Batorego, wyruszającego na wyprawę wojenną na Połock. Przed 10 V 1580 uzyskał nominację na urząd marszałka hospodarskiego. Cieszył się popularnością wśród szlachty pow. oszmiańskiego, która w l. 1582 i 1583 wybrała go na deputata woj. wileńskiego do nowo utworzonego Tryb. Głównego Lit.
Ś. miał posiadłość ziemską w pobliżu Świra w pow. oszmiańskim oraz majętność Miszkowską w woj. mińskim, sąsiadującą z Ostrożczycami, dobrami podskarbiego dwornego lit. Teodora Skumina Tyszkiewicza; z zarządcą i poddanymi Tyszkiewicza prowadził w r. 1582 liczne spory graniczne. W zastawie za 2400 kop gr lit. trzymał należące do kaszt. wileńskiego Jana Kiszki dobra Jasewo i Karpowicze. Był wyznania katolickiego. Zmarł w r. 1585; 12 XI t.r. na wakujący po nim urząd marszałka został mianowany wojski witebski Marcin Kurcz.
Z małżeństwa z Maryną (zm. na początku 1618), córką dzierżawcy kryczowskiego Andrzeja Bohdanowicza Szołuhy, Ś. prawdopodobnie nie pozostawił potomstwa.
Deputaci lit.; Urzędnicy, XI; Wolff, Kniaziowie lit.-rus., s. 511; — Citou А., Pjačatki staražytnaj Belarusi, Minsk 1993 s. 72; Lulewicz H., Gniewów o unię ciąg dalszy. Stosunki polsko-litewskie w latach 1569—1588, W. 2002; Tęgowski J., Rodowód kniaziów Świrskich do końca XVI wieku, Wr. 2011; — Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego, Oprac. H. Lulewicz, W. 2006 I; Akty vil. archeogr. kom., XX, XXXVI; Album stud. Univ. Crac., III 26; Lietuvos Vyrausiojo Tribunolo sprendimai 1583—1655, Wyd. V. Raudieliūnas, A. Baliulis, Vilnius 1988; Metryka Vjalikaga Knjastva Litouskaga. Kniga 272 (1576—1579), Wyd. A. A. Mjacelski, Minsk 2015 nr 74; Russkaja Istoričeskaja Biblioteka, Petrograd 1915 XXXIII kol. 245, 522, 526; Vilniaus vyskupo Valerijono Protasevičiaus 1579 m. kovo 26 d. testamentas, Wyd. D. Antanavičius, „Lietuvos Istorijos Metraštis” T. 1: 2005 s. 130, 134—6, 139, 143; Źródła Dziej., IV 19—21; — AGAD: Arch. Tyzenhauzów, sygn. B-31/121 s. 64; Lietuvos mokslų akademijos biblioteka w Wil.: F. 16-48 k. 33; Lietuvos valstybės istorijos archyvas w Wil.: F. 716 op. 1 nr 2445 k. 19—20; Rossijskij gosudarstvennyj archiv drevnich aktov w Moskwie: F. 389 nr 65 k. 24v, nr 73 k. 105v—6, nr 74 k. 42v—3, nr 262 k. 171—1v.
Henryk Lulewicz